De zorgplicht voor bomen betekent dat u als eigenaar verantwoordelijk bent voor de veiligheid van uw bomen. Waait er een tak uit een boom of gaat een boom om, dan kunt u aansprakelijk zijn voor de schade. Nederland kent geen aparte bomenwet die dit regelt. De zorgplicht volgt uit het aansprakelijkheidsrecht in het Burgerlijk Wetboek. Op deze pagina leest u wat de zorgplicht van u vraagt, wanneer u aansprakelijk bent en hoe u aantoont dat u uw bomen vakkundig laat controleren.
Wat betekent de zorgplicht voor bomen?
De zorgplicht voor bomen is geen losse regel, maar een norm die met de omstandigheden meebeweegt. Hoe groter de kans op schade, hoe meer er van u wordt verwacht.
De zorgplicht is de verplichting om te voorkomen dat uw bomen schade toebrengen aan personen of eigendommen. In de praktijk komt dat neer op drie dingen. U kent uw bomenbestand, u laat uw bomen periodiek controleren en u neemt maatregelen zodra een boom een gebrek vertoont.
Vakmensen onderscheiden daarbij drie niveaus:
- Algemene zorgplicht. Deze geldt voor al uw bomen. U laat ze met een vaste regelmaat visueel controleren en legt de uitkomst vast.
- Verhoogde zorgplicht. Deze geldt als schade voorzienbaar en groot is. Denk aan een boom langs een drukke weg, boven een fietspad, op een schoolplein of naast een parkeerterrein. De controlefrequentie gaat dan omhoog.
- Onderzoeksplicht. Ziet de controleur een gebrek, dan laat u nader onderzoek doen. Een bekend gebrek mag u niet laten liggen.
Gevaarzetting is het vakwoord voor de kans op schade op die plek. Twee identieke bomen kunnen dus een verschillende controlefrequentie vragen: de een staat in een weiland, de ander bij een bushalte.
Waar komt de wettelijke zorgplicht vandaan?
Er bestaat geen wetsartikel waarin het woord zorgplicht voor bomen letterlijk staat. De verplichting volgt uit de onrechtmatige daad in artikel 6:162 van het Burgerlijk Wetboek. Dat is schuldaansprakelijkheid: u bent aansprakelijk als u verwijtbaar te weinig heeft gedaan om voorzienbare schade te voorkomen.
Dat werkt twee kanten op. Degene die schade heeft geleden, moet aantonen dat u onvoldoende zorg aan de boom heeft besteed. Kunt u laten zien dat u uw bomen regelmatig en systematisch laat controleren, dan staat u sterk. Heeft u niets vastgelegd, dan wordt dat een stuk moeilijker.
De precieze invulling van de zorgplicht komt vooral uit rechterlijke uitspraken. Rechters kijken naar wat een redelijk handelend eigenaar had moeten doen: hoe vaak er is gecontroleerd, of dat door een deskundige is gebeurd, of het gebrek zichtbaar was en of u na de controle actie heeft ondernomen.
Wie is aansprakelijk als een boom schade veroorzaakt?
De eigenaar van de grond waarop de boom staat, is in beginsel verantwoordelijk. Dat kan een gemeente, provincie, waterschap, terreinbeheerder, bedrijf, vereniging van eigenaren of particulier zijn. Huurt of beheert u een terrein, dan kan de verantwoordelijkheid in het contract zijn geregeld. Kijk dus na wie volgens uw overeenkomst de bomen beheert en welke controles daarbij horen.
Bomen van de gemeente of van de buren
Staat de boom in het openbaar groen, dan is de gemeente de eigenaar. Gemeenten laten hun bomen daarom periodiek controleren en leggen dat vast. Bij een boom van de buren geldt hetzelfde principe: de eigenaar is aansprakelijk als hij een zichtbaar gebrek heeft laten voortbestaan. Maakt u zich zorgen over een boom, meld dat dan schriftelijk bij de eigenaar. Vanaf dat moment is het gebrek bekend en gaat de onderzoeksplicht lopen.
Schade door boomwortels
Ook wortels vallen onder de zorgplicht. Tillen wortels een stoep op of dringen ze een riool binnen, dan is de vraag dezelfde: was de schade voorzienbaar en heeft de eigenaar maatregelen genomen? Wortelopdruk is bij een boomveiligheidscontrole zichtbaar en hoort daarom in het dossier.
Storm en overmacht: bent u dan vrijgesteld?
Storm is geen vrijbrief. Een gezonde boom die bij uitzonderlijk zwaar weer omwaait, leidt vaak niet tot aansprakelijkheid. Een boom met houtrot, een scheur of een aangetaste stamvoet die bij windkracht 7 omgaat, is een ander verhaal. De vraag is niet of het stormde, maar of u het gebrek had kunnen zien en had moeten aanpakken.
Houd aansprakelijkheid en verzekering gescheiden. Valt een boom op uw eigen auto, dak of schuur, dan meldt u dat bij uw eigen verzekeraar. Gaat het om een boom van iemand anders, dan onderzoekt de verzekeraar of die eigenaar zijn zorgplicht is nagekomen. Ook daarom is een compleet controledossier waardevol: het is het bewijs dat u verantwoord heeft gehandeld.
Hoe toont u aan dat u aan uw zorgplicht voldoet?
U toont uw zorgplicht aan met een controledossier. Daarin staat per boom wanneer er is gecontroleerd, door wie, wat is aangetroffen en welke maatregel daarop volgde. Zonder dossier heeft u geen verhaal, ook niet als u de controles feitelijk wel heeft laten uitvoeren.
Professionele boomeigenaren laten hun bomen visueel inspecteren volgens de Boom Veiligheids Controle, ook bekend als Visual Tree Assessment. Hoe die controle werkt, welke fasen die kent en welke categorieën eruit komen, leest u in het artikel over de boomveiligheidscontrole (VTA).
Voor het vastleggen bestaat een richtlijn boomveiligheidsregistratie van CROW. Die laat u vrij in welke gegevens u opneemt, op voorwaarde dat u uw keuzes kunt onderbouwen. Leg daarom ook vast wat u niet registreert en waarom. Het Handboek Bomen van het Norminstituut Bomen hanteert een eigen werkwijze; kies één systematiek en houd die vol.
Hoe vaak moet u uw bomen laten controleren?
De frequentie hangt af van twee dingen: de leeftijd van de boom en de gevaarzetting op die plek. Jonge bomen op een rustige locatie kunnen met een ruimer interval toe. Volgroeide bomen met een hoge gevaarzetting controleert u jaarlijks. De richtinggevende tabel uit het Stadsbomen Vademecum vindt u in het artikel over de boomveiligheidscontrole.
Laat de controle bij een hoge frequentie niet elk jaar in dezelfde periode uitvoeren. Staat de boom in het blad, dan kan de boomcontroleur de conditie beter beoordelen. In de herfst laten houtrotzwammen zich juist zien. Wisselen levert dus een completer beeld op.
Tijdig ingrijpen scheelt u bovendien bomen. Een gebrek dat u vroeg ziet, is vaak nog met een beheermaatregel op te lossen; een gebrek dat jaren doorloopt, eindigt meestal in kap. Zorgplicht en duurzaam bomenbeheer lopen daarmee in elkaar over.
Wat regelt u als boomeigenaar?
- Breng uw bomenbestand in kaart: locatie, soort, leeftijdsfase.
- Bepaal per boom of er sprake is van een verhoogde gevaarzetting.
- Laat de controles uitvoeren door een boomveiligheidscontroleur met aantoonbaar vakmanschap, bijvoorbeeld met een persoonscertificaat BVC van Groenkeur.
- Leg elke controle en elke maatregel vast in één dossier, met datum en naam.
- Voer geadviseerde maatregelen binnen een redelijke termijn uit en noteer wanneer dat is gebeurd.
- Neem meldingen van bewoners, medewerkers of aannemers schriftelijk op in het dossier.
- Besteedt u het beheer uit? Leg de zorgplicht en de controlefrequentie dan vast in het bestek of contract.
Laat de controle uitvoeren door een gecertificeerd vakmens
De zorgplicht vraagt niet alleen dat u controleert, maar ook dat u dat door iemand met de juiste kennis laat doen. Een controleur met het persoonscertificaat Boomveiligheidscontroleur heeft aangetoond dat hij gebreken herkent, risico’s kan wegen en zijn bevindingen zo vastlegt dat u er later op kunt terugvallen.
Bij een Groenkeur-certificaat toetst een onafhankelijke exameninstelling of dat vakmanschap er werkelijk is. Die toetsing is onpartijdig: de beoordelaar heeft geen belang bij de uitkomst. Voor u als opdrachtgever is dat het verschil tussen een verklaring op papier en aantoonbare kwaliteit. In het register van gecertificeerde bedrijven en vakmensen ziet u wie aan die eisen voldoet.
Een onafhankelijke toets levert u drie dingen op. U weet dat de boomveiligheidscontroleur de vereiste kennis heeft. U krijgt een rapportage die onpartijdig tot stand is gekomen, want de beoordelaar heeft geen belang bij de uitkomst. En u kunt bij een claim laten zien dat u de kwaliteit van het werk heeft laten toetsen in plaats van aangenomen. Dat is precies wat de zorgplicht van u vraagt: veilig en verantwoord handelen, aantoonbaar vastgelegd.
Wilt u weten wat u in een uitvraag voor een boomveiligheidscontrole opneemt? Dat staat op de pagina boomveiligheidscontrole voor opdrachtgevers. Wilt u het certificaat zelf halen, dan vindt u de eisen bij het certificaat Boom Veiligheid Controleur (BVC).
Veelgestelde vragen over de zorgplicht voor bomen
Is een omgevallen boom verzekerd?
Schade aan uw eigen bezit meldt u bij uw eigen verzekeraar. Een opstal-, inboedel- of autoverzekering dekt dat in veel gevallen. Veroorzaakt uw boom schade bij iemand anders, dan komt uw aansprakelijkheidsverzekering in beeld. De verzekeraar beoordeelt dan of u uw zorgplicht bent nagekomen. Controleer uw polisvoorwaarden voor de precieze dekking.
Is de gemeente aansprakelijk voor schade door bomen?
Voor bomen in openbaar groen is de gemeente de eigenaar en daarmee verantwoordelijk voor het onderhoud. Aansprakelijkheid volgt pas als de gemeente haar zorgplicht niet is nagekomen, bijvoorbeeld door een bekend gebrek te laten voortbestaan. Meld een boom die u onveilig vindt daarom altijd schriftelijk bij de gemeente.
Wie is aansprakelijk voor schade door boomwortels?
De eigenaar van de boom. Ook hier geldt schuldaansprakelijkheid: er moet sprake zijn van voorzienbare schade waartegen de eigenaar geen maatregelen heeft genomen. Wortelopdruk is zichtbaar bij een reguliere controle en hoort in het controledossier.
Wie moet een omgevallen boom opruimen?
De eigenaar van de boom laat de boom opruimen. Ligt de boom op de openbare weg, meld dat dan bij de gemeente; bij direct gevaar schakelt u de hulpdiensten in. Laat een boom die onder spanning staat altijd door een vakkundig boomverzorger verwijderen.
Geldt de zorgplicht ook voor particulieren?
Ja, de zorgplicht geldt voor iedere boomeigenaar. Van een gemeente met tienduizenden bomen wordt een systematische aanpak verwacht. Van een particulier met één boom vooral dat hij zichtbare gebreken niet negeert en bij twijfel een deskundige laat kijken.